İnnova tarafından Ankara’da düzenlenen İnnova Proje Yönetişimi Tepesi, “Yapay Zeka ile Güçlenen Liderlik” temasıyla teknoloji ve sıhhat dünyasının tepesini bir ortaya getirdi. Aktiflikte dikkat çeken en kıymetli konuşmalardan birini yapan Sıhhat Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Şuayip Birinci, sağlık sistemindeki dijitalleşme sürecinin yapay zeka ile nasıl büyük bir evrim geçirdiğini somut sayılarla ortaya koyuyor.

Özellikle e-Nabız ekosisteminin devasa data havuzuyla elde edilen yüksek ekonomik tasarruflar, yanlış ilaç kullanımında yaşanan dramatik düşüşler ve erken teşhiste sağlanan ihtilal niteliğindeki muvaffakiyet oranları, teknolojinin sıhhat dalındaki hayati rolünü ispatlıyor. Türkiye’nin dijital devlet hizmetleri alanında Avrupa’da başkan pozisyondaki ülkelerden biri olması, kurulan bu teknolojik altyapının kıymetini bir defa daha gözler önüne seriyor.

• Sağlık Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Şuayip Birinci, e-Nabız ve Medula sistemlerinin entegrasyonu sayesinde kamu tarafında 400 milyar lirayı aşan büyük bir finansal avantaj sağlandığını açıklıyor.

• Dijital takip sistemleri ve kıymet bazlı yaklaşımlar sayesinde, toplum sıhhatini tehdit eden yanlış antibiyotik kullanımı yüzde 24, ağrı kesici tüketimi ise yüzde 38 oranında azalıyor.

• Yapay zeka dayanaklı manzara tarama algoritmalarıyla geç evre (4. ve 5. evre) göğüs kanseri hadiselerinin hastaneye müracaat oranı 5’te 1’den 200’de 1’e kadar düşürülerek erken teşhiste dev bir adım atılıyor.

Büyük Data ve Yapay Zeka Dayanaklı Sıhhat Altyapısı

Türkiye’nin 2003 yılından bu yana kararlılıkla sürdürdüğü sıhhatte dijital dönüşüm, bugün 80 milyondan fazla etkin kullanıcısı bulunan e-Nabız üzere devasa bir altyapıya dayanıyor. Bugüne kadar sisteme 9.4 milyar defa giriş yapıldığını belirten Birinci, doktorların hastalarının durumunu yönetmek ve takip etmek için bu altyapıyı 18 milyar kere kullandığını söz ediyor. Sistemdeki 450 milyondan fazla reçete ve 12 milyar teşhis kaydı, sıhhat dalının elinde teşhis ve tedavi süreçlerini geliştirebilecek çok büyük bir data gücü olduğunu gösteriyor.

Giyilebilir teknolojilerin de sisteme entegre edilmesiyle 14 milyon vatandaşın 9 milyardan fazla sensör verisi yapay zeka yardımıyla anlık olarak işleniyor. Bu devasa bilgi yığını, radyolojik manzaraları geriye dönük olarak tarayan yapay zeka algoritmalarıyla birleşerek hastaların gereksiz yere tekrar radyasyon almasını engelliyor. Alınan tedbirler ve dijital entegrasyon sayesinde radyolojik görüntüleme gereksinimi ulusal bazda yüzde 30 azalıyor.

İlaç Tüketiminde Dijital İhtilal ve Sıhhat Tasarrufu

Bilinçsiz ilaç kullanımı, global çapta olduğu kadar ülkemiz için de en yıkıcı sıhhat problemlerinin başında geliyor. Tepede paylaşılan datalara nazaran, yalnızca yanlış antibiyotik kullanımı sebebiyle yılda yaklaşık 42 bin kişi hayatını kaybediyor.

Ancak Sıhhat Bakanlığı’nın aile hekimliği sisteminde yaptığı dijital iyileştirmeler ve dataya dayalı idare sayesinde bu tablo süratle aksine dönüyor. Aile tabiplerinin, kendilerine bağlı olan hastaların durumuna ve hastalık yüküne nazaran organize edilmesi; ağrı kesici kullanımında yüzde 38, mide hami kullanımında yüzde 28 ve antibiyotik kullanımında yüzde 24 oranında düşüş sağlıyor.

Diğer ülkelerin devasa kampanyalarla yalnızca yüzde 4 düzeylerinde düşürebildiği bu tüketim oranları, dijital sistemlerin insan sıhhatini nasıl direkt koruduğunu gözler önüne seriyor.

Tıbbi Bilginin Süratle Yenilendiği Bir Çağda İkinci Beyin İhtiyacı

Sağlık verisinin ve tıbbi bilgilerin yenilenme suratı, günümüzde insan beyninin takip edemeyeceği düzeylere ulaşıyor. 1950’li yıllarda bir tıp bilgisinin eskimesi ve kendini ikiye katlaması 50 yıl sürerken, günümüzde bu müddet 73 güne kadar gerilemiş durumda. Hatta uzmanlar, 2050 yılına gelindiğinde bu mühletin 1 ayın bile altına düşeceğini öngörüyor. Bu türlü bir süratte, bir tabibin dünyadaki tüm şimdiki makaleleri, tedavi protokollerini yahut olay geçmişlerini eksiksiz takip etmesi imkansızlaşıyor.

Tam bu noktada yapay zeka, sıhhat çalışanlarının “ikinci beyni” olarak devreye giriyor. Hastanın tüm geçmiş analiz sonuçlarını, genetik yatkınlıklarını ve hastalık desenlerini tahlil eden akıllı algoritmalar, tabibe erken teşhis konusunda kritik ihtarlar veriyor.

Önümüzdeki aylarda e-Nabız bünyesinde devreye alınacak olan yeni yapay zeka asistanı sayesinde vatandaşlar da direkt kendi hastalıklarına dair nitelikli geri bildirimler alacak. Bu gelişme, hastanelerdeki gereksiz yoğunluğu azaltırken toplumun genel sıhhat bilişimi okuryazarlığını da artırıyor.

Liderlikte Yapay Zeka Vizyonu ve Etik Sınırlar

İnnova Proje Yönetişimi Zirvesi’nde teknoloji yöneticilerinin sıkça altını çizdiği bir başka kıymetli husus ise bilgi güvenliği ve yapay zeka etiği oluyor. Doç. Dr. Şuayip Birinci, verinin devasa bir güç olduğunu fakat yanlışsız yönetilemediğinde stratejik bir tehdide dönüşebileceğine dikkat çekiyor.

Dijitalleşme süreçlerinde sistemin merkezine hep insanı koymak gerektiği vurgulanıyor. Yapay zeka, bir tabibe yahut yöneticiye yanlışsız karar yollarını sunsa da o bilginin soğuk matematiğine vicdanı ve insani dokunuşu katmak başkanın vazifesi olarak kalıyor.

Avrupa Komitesi raporlarına nazaran dijital devlet hizmetlerinde Malta, Lüksemburg ve Estonya’nın akabinde dördüncü sırada yer alan Türkiye, teknoloji ihraç etme vizyonunda kararlı adımlar atıyor.

Nüfus bazında kıyaslandığında ülkemizdeki tek bir kent hastanesinin çeyreklik hasta hacminin bile gerisinde kalan bu ülkeler karşısında Türkiye’nin başarısı, kurulan sistemin ne derece güçlü olduğunu kanıtlıyor. Önümüzdeki periyotta büyüklüğü yüz milyarlarca doları bulacak global yapay zeka pazarında, sıhhat verisini etik ve şeffaf bir çerçevede işleyen bu üslup dev projeler ülkemizi teknoloji alanında kelam sahibi yapmaya devam ediyor.