ABD Sayıştayı, Pentagon’un 17 binden fazla F-35 yedek parçayı envanter kayıtlarında takip edemediğini açıkladı. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) 9 Kasım’da yayımladığı rapora nazaran bu modüllerin pahası yaklaşık 1,3 milyar dolar. Fakat maliyet bilgilerindeki eksikler, nakliye ve genel sarfiyatlar de hesaba katılırsa fiyat 2,5 milyar dolara çıkabiliyor.

Parçalar Mart 2026 prestijiyle bakım ya da tamirat sürecindeydi. Öte yandan Savunma Bakanlığı’na nazaran dünya genelinde 700’den fazla tesise dağılmış 26 milyon F-35 modülü var. Bunların toplam bedeli yaklaşık 31 milyar dolar olarak iddia ediliyor.

F-35 yedek kesim sistemleri birbirine bağlı değil

Sorunun büyük kısmı, ana yüklenici Lockheed Martin ve Pratt & Whitney’in envanter sistemleriyle Pentagon’un sistemi arasında direkt bilgi irtibatı olmamasından çıkıyor. Bu sebeple F-35 Ortak Program Ofisi (JPO) kayıtları yüklenicilerden aldığı bilgiyle güncelliyor. Üstelik yükleniciler ortak yedek modül havuzunun verisini Pentagon’a sadece üç ayda bir iletiyor.

Ayrıca GAO, yüklenicilerden gelen bilginin ELMS’ye aktarılmadan evvel doğrulanması için kâfi prosedür bulunmadığını belirledi. Örneğin Aralık 2025’te sunulan bir bilgi belgesinde kayıtların sırf yüzde 29’unda seri numarası vardı. Buna rağmen Ulusal Stok Numarası (NSN) kayıtların yüzde 43’ünde yer aldı.

F-35 yedek modül sayımları yetmedi

JPO, 2020 mali yılından bu yana fizikî envanter sayımlarına en az 17 milyon dolar harcadı. Tekrar de GAO’ya nazaran 2025 mali yılındaki son sayım, kesimlerin fizikî olarak nerede olduğunu doğrulamaya yetmedi. Kayıtların tüm modülleri kapsayıp kapsamadığı da netleşmedi.

Pentagon ve ana yükleniciler, alt kademe tedarikçilerin kesimleri hangi tesislerde tuttuğunu her vakit bilmiyor. Bununla birlikte Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı, birinci kapsamlı envanter sayımını Mart 2027’ye kadar bitirmeyi hedefliyor.

Kayıp modül sıkıntısı yeni değil. Hakikaten GAO’nun 2023 raporuna nazaran bir ana yüklenici, Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla F-35 modülünü kaybetti. Üstelik bu kesimlerin kıymeti 85 milyon doları aşıyordu.

Yüklenici, Mart 2026’ya kadar 2012-2025 periyodunu kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık yeni kayıp bildirimi verdi. Buna göre Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansı, bu kayıpların yaklaşık 6 milyon dolarından yüklenicinin mali olarak sorumlu tutulması gerektiğine karar verdi. Lakin JPO, yeni bildirimin 2023 raporundaki kayıpları içerip içermediğini belirleyemedi.

13,7 milyar dolarlık paket risk altında

F-35 yedek modül kayıtlarındaki eksikler, Pentagon’un F-35 filosunu desteklemek için planladığı 13,7 milyar dolarlık yatırımı da aksatabilir. Bu yatırım yedek modül stoklarını artırmayı, tıpkı vakitte uçakların operasyonel performansını uygunlaştırmayı hedefliyor.

GAO’ya nazaran kayıtlar yetersiz kaldığı için Pentagon hangi modüle muhtaçlık duyduğunu ve ne kadar sipariş vermesi gerektiğini belirlemekte zorlanabilir. Bu sebeple ortak F-35 yedek kesim havuzunu kullanan ABD ve başka F-35 kullanıcısı ülkelerin tedarik süreçleri de etkilenebilir.

Pentagon’un adımları

F-35 yedek kesim konusunda GAO dört tavsiyede bulundu: modül kayıplarının daha yakından izlenmesi, sorumlu çalışanın misyonlarının netleştirilmesi, envanter idaresi için prosedür ve eğitim oluşturulması. Pentagon tavsiyelerin tamamını kabul etti ve düzeltici adım atacağını bildirdi. Birebir vakitte JPO, yüklenicilerin sistemleriyle Pentagon’un envanter sistemi arasında direkt ve gerçek vakitli bilgi kontağı kurmak için çalışıyor.

Pentagon’un federal yasa gereği 31 Aralık 2028’e kadar pak kontrol görüşü alması gerekiyor. Fakat F-35 programının mali kayıtlarındaki değerli kontrol zayıflığı 2019 mali yılından beri sürüyor.

Kaynak: Shiftdelete