Teknoloji dünyası yapay zekayı, kuantum bilgisayarları ve Windows 11’in en son güncellemelerini tartışırken, dünyanın dört bir yanındaki kritik altyapılarda adeta bir zaman yolculuğu yaşanıyor.

Geçtiğimiz günlerde Portekiz’deki tren istasyonlarında görüntülenen bir bilet makinesinde, Microsoft’un tam 26 yıl önce piyasaya sürdüğü Windows 2000 Professional işletim sisteminin çalıştığı ortaya çıktı.

Bozulmadıysa Dokunma

Demiryolu ağları gibi yüksek güvenlik standartlarına sahip sistemlerde, kullanılan her bir yazılım ve donanım bileşeni yıllarca süren testlerden ve sertifikasyon süreçlerinden geçer. Bir trenin kontrol paneli veya bir istasyonun bilet otomatı için kullanılan sistem bir kez “güvenli” olarak tescillendiğinde, onu güncellemek demek, milyonlarca dolarlık yeni bir sertifikasyon sürecini en baştan başlatmak anlamına geliyor.

Windows 2000, modern sistemlerin aksine oldukça düşük donanım gereksinimlerine sahiptir. Örneğin, bugün bir Windows 11 çalıştırmak için GB’larca RAM gerekirken, Windows 2000 sadece 64 MB RAM ile tıkır tıkır çalışabilmektedir. Bu durum, 30 yıl ömrü olan tren vagonları ve istasyon donanımları için Windows 2000’i adeta “bozulmadıysa dokunma” gibi bir seçenek haline getiriyor.

Almanya’da Kullanıyor

Windows 2000 bu şaşırtıcı direnci sadece Portekiz ile sınırlı değil. Avrupa’nın demiryolu devi olan Almanya’nın ulusal demiryolu operatörü Deutsche Bahn (DB), geçtiğimiz dönemlerde yayınladığı bir iş ilanıyla teknoloji dünyasını hayretler içinde bırakmıştı. Şirket, yüksek hızlı trenlerinde (ICE) kullanılan ekran sistemlerini yönetmek için Windows 3.11 ve MS-DOS konusunda uzmanlaşmış bir sistem yöneticisi arıyordu.

Bu durumun temel sebebi, trenlerin ve istasyon tabelalarının ömrünün bilgisayar yazılımlarından çok daha uzun olmasıdır. Bir lokomotif 30-40 yıl boyunca hizmet verecek şekilde tasarlanırken, yazılım dünyası her 5 yılda bir kabuk değiştiriyor. Demiryolu şirketleri için bu cihazları internetten izole bir şekilde (air-gapped) çalıştırmak, siber güvenlik risklerini minimize ederken, operasyonel devamlılığı da garanti altına alıyor.

2030 Yılında Son Bulabilir

Buna rağmen, bu eski sistemlerin sonsuza kadar kullanılması mümkün değil. Donanım parçalarının bulunabilirliğinin azalması ve bu sistemlerden anlayan uzmanların emekli olması, demiryolu şirketlerini zorlu bir kararın eşiğine getiriyor.

Modernizasyon çalışmaları kapsamında sistemlerin QNX tabanlı daha modern ve güvenli altyapılara taşınması planlansa da, tam geçişin 2030’lu yılları bulacağı tahmin ediliyor. O zamana kadar, biletinizi alırken veya tren saatlerini kontrol ederken, arka planda o tanıdık Windows 2000 arayüzünün sessizce çalışmaya devam ettiğini bilmek, teknoloji meraklıları için hoş bir nostalji kaynağı olmaya devam edecek.