İspanya’nın önde gelen zeytinyağı üreticilerinden Acesur, Jaén eyaletindeki Vilches tesisinin çabucak yanında bulunan zeytinliğe güneş gücü santrali kuruyor. Projeyi farklı kılan, tek bir zeytin ağacının bile sökülmemesi. Ziraî güneş gücü yaklaşımıyla tasarlanan sistemde paneller, eser vermeye devam eden ağaçların üstüne yerleştiriliyor. Böylelikle birebir arazi hem zeytin hem de elektrik üretiyor.

Zeytinliğin 4 metre üstünde 5 bin panel

Granada merkezli Greening tarafından geliştirilen santralin kurulu gücü 3,65 MWp olacak. Sistemde 5.150’den fazla güneş paneli kullanılıyor. Paneller, beton temellere oturtulan çelik direklerle yerden 4 metrenin üzerine çıkarılıyor.

Bu yüksekliğin özel bir sebebi var. Bölgedeki zeytinlerin hasadında, gövdeyi kavrayıp ağacı sallayarak meyveyi döken ve yaklaşık 3,5 metre yüksekliğe ulaşan makineler kullanılıyor. Paneller bu makinelerin üstünde kaldığı için hasat eskisi üzere yapılabilecek.

Santralin yanına 3 MWh kapasiteli bir batarya sistemi de kuruluyor. Üretilen elektriğin tamamı Acesur’un yan taraftaki şişeleme tesisinde kullanılacak ve tesisin yıllık elektrik muhtaçlığının yaklaşık yüzde 95’ini karşılaması hedefleniyor. İspanya Enerji Çeşitlendirme ve Tasarruf Enstitüsü (IDAE), proje için 2,8 milyon euro hibe verdi.

Panellerin gölgesi zeytin randımanını düşürür mü?

Akla gelen birinci soru bu. Zeytin, Akdeniz güneşine alışkın bir ağaç ve gölgeye her devirde birebir yansıyı vermiyor. Arjantin’de yapılan bir araştırmada ağaçlar farklı gelişim evrelerinde 30 gün boyunca gölgelendi. Meyve tavrı periyodunda yapılan gölgeleme meyve sayısını azalttı, yağ birikiminin başladığı periyotta yapılan gölgeleme ise yağ oranını düşürdü. Çekirdeğin sertleştiği ara periyotta yapılan gölgelemenin ise son randımana bariz bir tesiri görülmedi.

Tarımsal güneş gücü projeleri bu riski panelleri yükseltip sıra aralarını açarak azaltmaya çalışıyor. Paneller ağaçları büsbütün örtmüyor; gün içinde güneşin açısı değiştikçe gölge de ağaçların üzerinde yer değiştiriyor. Sıcak ve kurak bölgelerde bu kısmi gölgenin toprağı serinletip nem kaybını azaltabileceği de düşünülüyor. Zeytinlikler üzerinde yapılan simülasyonlarda, panel altındaki toprak sıcaklığının yaz günlerinde 13-15 °C’ye kadar düşebildiği hesaplandı.

Kontrol alanıyla ölçülecek

Vilches’teki ağaçlar şimdi paneller altında tam bir hasat dönemi geçirmedi, yani randımana tesiri şu an için bilinmiyor. Bu sebeple arazinin yüzde 20’den fazlası şuurlu olarak panelsiz bırakılıyor. Jaén Üniversitesi, bu denetim alanı sayesinde panel altındaki ve açıktaki ağaçların randımanını, su gerilimini ve toprak sıcaklığını karşılaştırarak ölçecek.

Türkiye’de zeytinlikler kanunla korunuyor

Türkiye, dünyanın en büyük zeytin üreticilerinden biri ve zeytinlikler 1939 tarihli 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Kanunu ile müdafaa altında. Kanuna nazaran zeytinlik alanlara 3 kilometreden yakın arada toz, duman ya da kimyasal atık çıkaran tesis kurulamıyor. Bu kurala sırf zeytinyağı fabrikaları için müsaadeli bir istisna tanınıyor.

Zeytinliklerin güç ve maden yatırımlarına açılması ise uzun müddettir tartışma konusu. Temmuz 2025’te yürürlüğe giren 7554 sayılı Kanun, Muğla’daki muhakkak bölgelerde elektrik üretimine yönelik madencilik için zeytinlik alanların kullanılmasına müsaade verdi. Bu düzenlemeyle, taşınan ya da taşınamayan ağaç sayısının en az iki katı kadar yeni zeytinlik kurma kuralı getirildi. Düzenlemenin iptali için 260 milletvekili Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu ve belge asıldan incelenmek üzere kabul edildi.

Hem zeytin hem elektrik mümkün mü?

Türkiye’de tartışma birden fazla vakit “zeytin mi, güç mi?” sorusu etrafında dönüyor. İspanya’daki proje ise bu soruyu farklı bir yerden ele alıyor: ağaçları yerinden etmeden, tıpkı yerden iki eser almak. Şimdi ölçülmüş bir hasat sonucu olmadığı için başarılı olup olmadığını vakit gösterecek. Ancak Jaén’deki denetim alanından çıkacak bilgiler, zeytin ülkeleri için kıymetli bir yol haritası olabilir. Gölgenin randımana tesiri hudutlu kalırsa, ziraî güneş gücü Ege ve Akdeniz’deki zeytinlikler için de önemli biçimde konuşulmaya başlanabilir.

Kaynak: Shiftdelete