Çekmecede unutulan eski telefonlar, bozulan bilgisayarlar ya da kullanılmayan kablolar çöpe atıldığında hem tabiata ziyan veriyor hem de içlerindeki değerli malzemeler kayboluyor. Peki lisanslı bir tesise ulaşan elektronik atıklar nasıl geri dönüştürülüyor? Tuzla’daki Ouno Green Campus, Atık Elektrikli ve Elektronik Eşya (AEEE) geri dönüşüm tesisinde süreci adım adım paylaştı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen tesisin bulunduğu yerleşkenin tamamı Sıfır Atık Belgesi’ne sahip. Tesis, Vodafone’un Dünya İçin Lazım projesinde toplanan e-atıkları da geri dönüştürüyor.

1. Kabul: Evvel radyasyon kontrolü

Tesise gelen elektronik atıklar evvel radyasyon denetiminden geçiriliyor, akabinde tartılarak kayda alınıyor ve teslim eden firmaya Atık Kabul Formu düzenleniyor. Risk taşımayan atıklar kategorilerine nazaran ayrılıp süreksiz depolama alanına alınıyor. Radyoaktif risk tespit edilen atıklar ise Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu’na (TENMAK) gönderiliyor.

2. Söküm ve ayrıştırma

Depodan alınan aygıtlar söküm kısmında pil, kablo, plastik, metal, cam ve devre kartı üzere bileşenlerine ayrılıyor. Her materyal farklı bir yoldan geri kazanılıyor:

• Cıva ve fosfor içeren floresan lambalar özel bir kırma sisteminde işlenerek cam ve tehlikeli tozlarından ayrıştırılıyor.
• Plastikler granül hammaddeye dönüştürülüyor.
• Kablolar bakır ve plastik olarak ikiye ayrılıyor.
• Karton ambalajlar kargo paketleri için dolgu gerecine dönüştürülüyor.

3. Devre kartlarından bakır geri kazanımı

Sürecin en teknik kısmı devre kartları. Birinci kademede kartların üzerindeki elektronik bileşenler söküm ünitesinde ayrıştırılıyor. Bu sırada oluşan gazlar jet su filtresi, ultraviyole sistemi ve karbon filtrelerden geçirilerek arıtılıyor. Akabinde kartlar saatte 500 kilogram sürece kapasiteli bir makinede öğütülüyor. Sonuçta yüzde 99’u bakır olan metal tozu ve fiber-reçine tozu elde ediliyor.

4. Her kilo kayda geçiyor

Geri kazanılan metal, cam, plastik ve pil üzere gereçler tartılarak Bakanlığın Kütle Denge Elektronik Sistemi’ne bildiriliyor. Böylelikle atığı teslim eden şirketlere, geri dönüşümden elde edilen çevresel kazanım ve karbon ayak izi azaltımına dair data sunulabiliyor.

Tesiste oluşan öbür atıklar da kaynağında farklı toplanıyor; yağmur suyu ise depolanarak gri su sisteminde kullanılıyor. Eski bir aygıttan kurtulmak istiyorsanız, onu evsel çöpe atmak yerine lisanslı bir toplama noktasına bırakmak, hem içindeki materyallerin geri kazanılmasını hem de tabiatın korunmasını sağlıyor.

Kaynak: Shiftdelete